Kalpte Tekleme Hissi Neden Olur?

Göğsünüzde bir an boşluğa düşme hissi, ardından tek ve güçlü bir vuruş. Kalpte tekleme diye anlatılan bu his, kardiyoloji muayenesinin en sık nedenlerinden biridir. Çoğu zaman ciddi bir hastalığın belirtisi değildir. Ama bazı özellikleri taşıyorsa araştırılması gerekir. Bu yazı, hangisinin hangisi olduğunu ve kararın nasıl verildiğini anlatıyor.

Tekleme Hissi Aslında Nedir?

Kalp normalde kendi iç saatinden, yani sinüs düğümünden gelen düzenli bir uyarıyla çalışır. Buna sinüs ritmi denir.

Bazen kalbin başka bir noktasından, sıranın dışında bir uyarı çıkar. Kalp o vuruşu beklenenden erken yapar. Erken vuruş, kalbin içini tam doldurmadan boşalttığı için zayıf olur ve siz onu çoğu zaman hiç hissetmezsiniz.

Hissettiğiniz şey sonrasındadır. Erken vuruşun ardından kalp kendini toplamak için kısa bir mola verir, bu molada odacıklar normalden fazla kanla dolar ve bir sonraki vuruş alışıldığından güçlü olur.

Yani tekleme hissi iki parçadır: bir boşluk, sonra bir tokat. Hastaların "kalbim durdu da yeniden çalıştı" ya da "göğsümde balık çırpındı" diye anlattığı his tam olarak budur. Kalp durmaz; sırası kayar.

Ekstrasistol Nedir? Teklemenin Tıptaki Adı

Ekstrasistol, sıranın dışında çıkan bu erken vuruşun tıptaki adıdır. Raporlarda erken atım ya da prematüre atım olarak da yazılır. Üçü de aynı şeyi anlatır.

Herkeste olur. Hiç şikâyeti olmayan sağlıklı kişilerde günde yüzlerce erken atım bulunabilir ve bu beklenen bir durumdur. Fark, kişinin bunları hissedip hissetmemesindedir; hissetmek atımların daha tehlikeli olduğu anlamına gelmez.

Nereden Çıktığına Göre İki Türü Var

Raporunuzda hangi kısaltmanın yazdığı önemlidir, çünkü ikisi aynı şey değildir:

• APS — atriyal (supraventriküler) erken atım: Uyarı kalbin üst odacıklarından, yani kulakçıklardan çıkar. Raporlarda APS, APC ya da SVES olarak geçer. Genellikle daha iyi huyludur.

• VPS — ventriküler erken atım: Uyarı alt odacıklardan, yani karıncıklardan çıkar. VPS, VPC ya da VES olarak yazılır. Hissedilen tekleme çoğu zaman bundan kaynaklanır, çünkü sonrasındaki mola daha uzundur.

İkisinin de tek başına varlığı hastalık demek değildir. Önemli olan ne kadar sık olduğu, nereden çıktığı ve kalbin yapısının normal olup olmadığıdır.

Kalpte Tekleme Tehlikeli Mi?

Çoğu durumda değildir. Kalbin yapısı normal olan, şikâyeti seyrek ve hafif olan kişilerde erken atımlar iyi huylu kabul edilir ve tedavi gerektirmez. Bunu bilmek bile çoğu zaman şikâyeti azaltır, çünkü tekleme hissinin yarattığı kaygı atımların fark edilmesini artırır.

Ancak bazı özellikler değerlendirme gerektirir.

Hekime Gecikmeden Başvurmanız Gereken Durumlar

• Bayılma ya da bayılacak gibi olma eşlik ediyorsa. Bu bulgu geciktirilmeden değerlendirilmelidir.

• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı ile birlikteyse.

• Tekleme yerine süreklilik kazanan hızlı bir çarpıntı varsa. Aniden başlayıp aniden biten, dinlenme hâlinde dakikada 150'nin üzerine çıkan ataklar farklı bir durumu düşündürür.

• Ataklar sıklaşıyor ya da uzuyorsa.

• Bilinen bir kalp hastalığınız varsa. Geçirilmiş kalp krizi, kalp yetmezliği ya da kapak hastalığı varlığında erken atımlar aynı gözle değerlendirilmez.

• Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa.

• Egzersiz teklemeyi azaltmak yerine artırıyorsa. İyi huylu erken atımlar genellikle eforla seyrekleşir.

Bu maddelerden biri sizde varsa, teklemenin "herkeste olur" diye geçiştirilmemesi gerekir.

Teklemeyi Tetikleyen Günlük Nedenler

Erken atımların sıklığı gün içinde değişir ve çoğu tetikleyici kalbin kendisiyle ilgili değildir:

• Kafein, nikotin ve alkol. Kahve, enerji içeceği ve sigara en sık bildirilen üçlüdür. Alkolün etkisi ertesi güne de sarkabilir.

• Uykusuzluk ve yorgunluk. Birkaç gece bozulan uyku düzeni teklemeyi belirgin biçimde artırabilir.

• Anksiyete ve stres. Kaygı hem atım sayısını artırır hem de var olan atımların daha çok fark edilmesine yol açar.

• Elektrolit bozukluğu. Kanda potasyum ya da magnezyum düşüklüğü erken atımları artırabilir. İdrar söktürücü kullananlarda, uzun süren ishal ve kusmadan sonra akla gelmelidir.

• Tiroit bozukluğu ve anemi. Tiroidin fazla çalışması ve kansızlık, kalbi hızlandırarak hem çarpıntıya hem tekleme hissine yol açar. Her ikisi de basit bir kan tetkikiyle görülür ve düzeltilebilir nedenler arasındadır.

• Bazı ilaçlar. Astım ilaçları, burun açıcı spreyler ve tiroit ilaçları erken atımları artırabilir. Kullandığınız ilaçların listesini muayeneye götürmeniz bu yüzden önemlidir.

• Ağır ve geç yenen yemek, reflü. Mide dolgunluğunun teklemeyi tetiklediğini söyleyen hasta sayısı azımsanmayacak kadar çoktur.

Bir hafta boyunca teklemenin hangi saatlerde ve neyin ardından geldiğini not etmeniz, muayenede sorulan soruların yarısını baştan cevaplar.

Tekleme Nasıl Kayda Geçer? EKG ve Ritim Holteri

Değerlendirmenin tamamı tek bir şeye dayanır: atımın kaydedilmesi. Anlatılan his tanı koymaya yetmez, çünkü aynı his farklı kaynaklardan gelebilir.

EKG (elektrokardiyografi) kalbin elektriğini birkaç saniye boyunca kaydeder. O saniyelerde bir erken atım denk gelirse nereden çıktığı görülür.

Ritim Holteri, aynı kaydı 24 ya da 48 saat boyunca kesintisiz yapan taşınabilir bir cihazdır. Ataklar seyrekse daha uzun süreli kayıt cihazları ya da giyilebilir ritim kaydediciler kullanılır. Cihaz takılıyken size bir günlük verilir: teklemeyi hissettiğiniz saati yazmanız istenir, çünkü raporu okuyan kişi o saate bakıp hissinizle kaydı eşleştirir.

EKG Normal Çıktıysa Ne Olur?

Normal bir EKG ritim bozukluğunu dışlamaz. Bu, hastaların en çok yanlış anladığı noktadır.

EKG yalnızca çekildiği andaki birkaç saniyeyi gösterir. Erken atımlar gün içinde dalgalanır; sabah hiç yokken akşam sıklaşabilir. Çekim sırasında atım olmamışsa kayıt tamamen normal görünür.

Bu yüzden şikâyetiniz sürüyorsa normal bir EKG değerlendirmenin sonu değil, başlangıcıdır. Sıradaki adım daha uzun süreli kayıttır.

Holter Raporunuzda Yazan Sayı Ne Anlama Geliyor?

Rapor size iki bilgi verir: erken atımların kaç tane olduğu ve bunların günün toplam atımına oranı. Bu orana ekstrasistol yükü denir.

Oranın verilmesinin bir nedeni var. Bir kalp günde ortalama yüz bin civarında atar. Raporda yazan sayı bu toplamın içindeki paydır; "2.000 erken atım" ile "20.000 erken atım" tek başına bakıldığında ikisi de "çok" gibi okunur, oysa aynı şey değildir.

Rapor ayrıca atımların kulakçıktan mı karıncıktan mı çıktığını, tek tek mi yoksa arka arkaya mı geldiğini ve gün içindeki dağılımını gösterir.

Bu oranın hangi düzeyden sonra girişim gerektirdiğine tek bir sayıya bakılarak karar verilmez. Şikâyetinizin şiddeti, atımların nereden çıktığı, kalbinizin yapısı ve pompa gücü birlikte değerlendirilir.

Kalbin Pompa Gücü Neden Ölçülür?

Burası çoğu kaynağın atladığı yerdir ve teklemenin asıl takip edilme nedenidir.

Ekokardiyografi, kalbin ultrasonla görüntülenmesidir. Odacıkların ölçüsünü, kapakların durumunu ve kalbin kasılma gücünü gösterir. Erken atımı olan kişide iki soruyu yanıtlar: kalbin yapısında erken atımları açıklayan bir sorun var mı, ve kalbin pompa gücü normal mi?

İkinci soru şu yüzden önemlidir: erken atımlar çok yüksek bir oranda ve uzun süre devam ederse, kalbin kasılma düzeni bozulabilir ve pompa gücü zamanla azalabilir. Buna aritmiye bağlı kardiyomiyopati denir. Seyrek görülür, ancak geri dönüşlü olması onu önemli kılar: erken atımlar kontrol altına alındığında pompa gücü düzelebilir.

Bu nedenle sık erken atımı olan kişilerde eko belirli aralıklarla tekrarlanır. Takibin amacı teklemenin kendisi değil, kalbin bu yükü nasıl taşıdığıdır.

Tedavi Gerekiyorsa Hangi Yollar Var?

Erken atımların çoğu tedavi gerektirmez. Gerektirdiğinde sıra şu şekilde ilerler.

İzlem ve Yaşam Düzeni

İlk adım, düzeltilebilir nedenlerin ortadan kaldırılmasıdır: kafein ve sigaranın azaltılması, uyku düzeninin kurulması, tiroit ve kan değerlerinin düzeltilmesi, elektrolit eksikliğinin giderilmesi. Kalbin yapısı normal ve yük düşükse tedavi çoğu zaman bundan ibarettir.

Dürüst olmak gerekirse bu adımlar teklemeyi her zaman tamamen ortadan kaldırmaz. Amaç şikâyeti yaşanabilir düzeye indirmek ve gereksiz ilaçtan kaçınmaktır.

İlaç Tedavisi

Şikâyet günlük hayatı etkiliyorsa beta bloker grubu ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar kalbin uyarılara verdiği tepkiyi azaltır; erken atımları tamamen yok etmekten çok hissedilmelerini ve sıklığını azaltırlar.

Daha güçlü ritim ilaçları ancak belirli durumlarda ve yan etkileri gözetilerek düşünülür. Hangi ilacın size uygun olduğuna, kayıtlarınız ve diğer hastalıklarınız değerlendirilerek karar verilir.

Ekstrasistol Ablasyonu Ne Zaman Gündeme Gelir?

Ekstrasistol ablasyonu, erken atımların çıktığı noktanın kalpte bulunup enerjiyle etkisiz hâle getirilmesidir. Her teklemede düşünülmez; şu durumlarda gündeme gelir:

• Erken atımlar sık ve şikâyet yaratıyor, ilaç tedavisiyle yeterli yanıt alınmıyorsa

• Ritim ilaçları yan etkisi nedeniyle kullanılamıyorsa

• Sık erken atımlar kalbin pompa gücünü etkilemeye başlamışsa

• Atımların tek bir odaktan çıktığı kayıtlarla gösterilmişse

İşlemin başarısı odağın doğru bulunmasına bağlıdır ve burada üç boyutlu haritalama devreye girer: kalbin bilgisayarla oluşturulan haritası üzerinde erken atımın çıktığı nokta işaretlenir ve kateter o noktaya yönlendirilir. Yöntemin ayrıntıları, nasıl uygulandığı ve riskleri ilgili tedavi sayfasında anlatılıyor.

Tekleme yerine süreklilik kazanan düzensiz bir çarpıntı söz konusuysa değerlendirme farklı bir yöne gider; bu durumda atriyal fibrilasyon araştırılır. Ritim bozuklukları ve ablasyon sayfasında diğer yöntemleri de bulabilirsiniz.

Tekleme mi, Panik Atak mı?

İkisi birbirine benzer ve sık karıştırılır. Ayırt etmede işe yarayan noktalar şunlardır:

• Başlangıç: Erken atım tek bir vuruştur; bir anda olur ve biter. Panik atakta çarpıntı dakikalar içinde yükselir ve bir süre devam eder.

• Eşlik eden belirtiler: Panik atakta terleme, titreme, ellerde uyuşma, boğulma hissi ve yoğun korku birlikte bulunur.

• Düzen: Erken atımda ritimde bir aksama ve boşluk hissi vardır. Panik atakta kalp hızlıdır ama düzenli atar.

Bu ayrımın yalnızca anlatıma bakılarak yapılması güvenli değildir. İkisi aynı kişide birlikte de bulunabilir ve kaygı tedavisine başlamadan önce ritim kaydının görülmesi doğru olandır. Kaydı almak kaygıyı dışlamak için değil, kalbi dışlamak için yapılır.

Antalya'da Tekleme ve Ritim Değerlendirmesi

Prof. Dr. Umuttan Doğan, girişimsel kardiyoloji ve elektrofizyoloji alanında çalışan bir kardiyoloji uzmanıdır. Ritim bozukluklarının değerlendirilmesi ve ablasyon işlemleri Antalya Amerikan Hastanesi'ndeki kateter laboratuvarında yapılır.

Teklemeniz sürüyorsa, varsa EKG ve Holter kayıtlarınızla, kullandığınız ilaçların listesiyle ve kan tetkiklerinizle Konyaaltı'ndaki muayenehanede değerlendirme yapılabilir. Hekim özgeçmişine ve iletişim bilgilerine ilgili sayfalardan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kalpteki tekleme hissi tehlikeli mi?

Kalbin yapısı normal olan ve şikâyeti hafif olan kişilerde erken atımlar genellikle iyi huyludur ve tedavi gerektirmez. Bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı eşlik ediyorsa, bilinen bir kalp hastalığınız varsa ya da ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunuyorsa değerlendirme gecikmeden yapılmalıdır.

Günde kaç tekleme fazla sayılır?

Tek bir sayı yoktur. Holter raporu erken atımların sayısını ve günün toplam atımına oranını verir; karar bu orana, şikâyetinizin şiddetine, atımların nereden çıktığına ve kalbinizin pompa gücüne birlikte bakılarak verilir. Aynı sayı, kalbi normal olan bir kişide izlem, pompa gücü etkilenmiş bir kişide tedavi gerektirebilir.

Teklemem var ama EKG normal çıktı, ne yapmalıyım?

Normal bir EKG ritim bozukluğunu dışlamaz; yalnızca çekildiği andaki birkaç saniyeyi gösterir. Şikâyetiniz sürüyorsa sıradaki adım 24-48 saatlik ritim Holteri ya da ataklar seyrekse daha uzun süreli kayıttır. Cihaz takılıyken teklemeyi hissettiğiniz saatleri not etmeniz, kaydın yorumlanmasını kolaylaştırır.

Kahveyi ve stresi bıraksam teklemeler geçer mi?

Azalabilir, ama tamamen geçeceği söylenemez. Kafein, nikotin, alkol, uykusuzluk ve kaygı erken atımları artıran tetikleyicilerdir ve bunların düzeltilmesi çoğu kişide şikâyeti hafifletir. Tiroit bozukluğu, kansızlık ve elektrolit düşüklüğü gibi düzeltilebilir nedenlerin de ayrıca araştırılması gerekir.

Teklemelerim için ilaç mı kullanmalıyım, ablasyon mu gerekir?

Sıra genellikle şöyledir: düzeltilebilir nedenlerin giderilmesi, gerekirse beta bloker grubu ilaçlar, yanıt alınamazsa ya da ilaç kullanılamıyorsa ablasyon. Ablasyon ayrıca sık erken atımların kalbin pompa gücünü etkilemeye başladığı durumlarda gündeme gelir. Hangisinin size uygun olduğuna, kayıtlarınız ve şikâyetleriniz değerlendirilerek karar verilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişiye özel değerlendirme sonrasında hekiminiz tarafından verilir.