Kalpte Üfürüm Ne Demek?

Rutin bir muayenede ya da bambaşka bir şikâyet için gidildiğinde duyulan tek bir cümle yeter: "Kalpte üfürüm duyuyorum." Bu cümle çoğu kişide ciddi bir hastalık anlamına gelmez; bir muayene bulgusudur, tanı değildir. Ama neyin bulgusu olduğunun araştırılması gerekir. Bu yazı erişkinlerde üfürümün ne anlattığını, raporunuzdaki kelimelerin karşılığını ve kararın nasıl verildiğini anlatıyor.

Üfürüm Nedir, Hekim Neyi Duyuyor?

Kalp çalışırken iki normal ses çıkarır: kapakların kapanmasıyla oluşan ve halk arasında "tık-tak" diye tarif edilen seslerdir. Üfürüm, bu iki sesin arasında ya da üzerine binen ek bir sestir.

Kaynağı kanın akış biçimidir. Kan düzgün bir yoldan geçerken sessizdir. Daralmış bir yerden geçmesi, ters yöne kaçması ya da normalden hızlı akması akımı düzensizleştirir. Bu düzensiz akıma türbülanslı kan akımı denir ve stetoskopla duyulan ses budur.

Yani üfürüm kalbin hastalandığını değil, içinden geçen kanın bir yerde ses çıkardığını söyler. O sesin nedeni masum bir hız artışı da olabilir, bir kapak hastalığı da.

Masum Üfürüm Nedir?

Masum üfürüm, kalbin yapısında hiçbir sorun olmadığı hâlde duyulan üfürümdür. Kaynağı, sağlıklı bir kalpten geçen kanın yeterince hızlanması ve bu akımın duyulabilir hâle gelmesidir. Tıpta fizyolojik ya da fonksiyonel üfürüm olarak da geçer.

Masum üfürümün tipik özellikleri vardır: hafiftir, kalbin kasılma döneminde duyulur, vücut pozisyonuyla değişir ve yanında hiçbir şikâyet bulunmaz. Kalp yapısı normal olduğu için tedavi gerektirmez, ilaç kullanılmaz, spor ve günlük hayat kısıtlanmaz.

Üfürümü Geçici Olarak Artıran Durumlar

Erişkinde "yeni duyulan" bir üfürümün nedeni bazen kalp değil, kalbi hızlandıran başka bir durumdur. Bu durumlara yüksek akım hâlleri denir:

• Anemi (kansızlık). Kan değeri düştüğünde kalp daha çok ve daha hızlı pompalar; akım sesi duyulabilir hâle gelir.

• Gebelik. Gebelikte dolaşan kan hacmi artar ve sağlıklı gebelerin önemli bir bölümünde üfürüm duyulur.

• Ateşli hastalıklar. Ateş kalp hızını artırır, üfürüm ateş düştüğünde kaybolabilir.

• Hipertiroidi. Tiroidin fazla çalışması kalbi hızlandırır.

Bu nedenlerin hepsi düzeltilebilir durumlardır ve bir kan tetkikiyle görülür. Bu yüzden üfürüm duyulduğunda ilk istenen tetkikler arasında kan sayımı ve tiroit testleri de bulunur.

Üfürüm Dereceleri Ne Anlama Geliyor?

Raporunuzda "2/6 sistolik üfürüm" gibi bir ifade görmüşseniz, bu üfürüm dereceleri ölçeğidir. Altı basamaklı bir sıralamadır ve hekimin duyduğu sesin şiddetini tarif eder.

Kabaca: 1/6 ancak dikkatle dinlenince duyulan en hafif sestir; derece yükseldikçe ses belirginleşir, üst basamaklarda elle hissedilen bir titreşim eşlik eder ve en üst basamak olan 6/6'da stetoskop göğse tam değdirilmeden bile duyulur.

Burada yanlış anlaşılan nokta şudur: derece sesin yüksekliğini anlatır, hastalığın ciddiyetini ölçmez. Yüksek dereceli bir üfürüm daha dikkat çeker ve araştırılması gerekir, ama düşük dereceli bir üfürümün önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ciddi bir kapak darlığı hafif bir sesle, masum bir akım ise belirgin bir sesle duyulabilir.

Kararı veren şey derece değil, sesin kaynağının görüntüyle ortaya konmasıdır.

Sistolik mi, Diyastolik mi? Raporunuzdaki Diğer Kelimeler

Üfürüm, kalp döngüsünün hangi evresinde duyulduğuna göre adlandırılır:

• Sistolik üfürüm: Kalbin kasılıp kanı dışarı attığı evrede duyulur. Erişkinde en sık karşılaşılan türdür ve masum üfürümlerin neredeyse tamamı bu gruptadır.

• Diyastolik üfürüm: Kalbin gevşeyip dolduğu evrede duyulur. Masum kabul edilmez; her zaman araştırılması gerekir.

Raporda ayrıca sesin en belirgin duyulduğu yer (göğsün hangi bölgesi) ve nereye doğru yayıldığı yazılabilir. Bu bilgiler hangi kapağın söz konusu olduğuna dair ilk ipucudur, ancak kesin ayrımı yapan tetkik ekokardiyografidir.

Üfürüm Kalp Kapağı Hastalığının Habercisi Olabilir mi?

Olabilir. Erişkinde araştırma gerektiren üfürümlerin en sık nedeni kalp kapağı hastalığıdır ve kapak hastalıklarının çoğu yıllarca sessiz ilerler. Hastanın hiçbir şikâyeti yokken muayenede duyulan ses, ilk ve tek bulgu olabilir.

Sıkça karşılaşılan tablolar şunlardır:

• Aort kapak darlığı. Kapağın açıklığı daralır ve kan güçlükle geçer. Yaşla birlikte sıklığı artar. Kateterle tedavisi TAVİ olarak adlandırılır.

• Mitral kapak kaçağı. Kapak tam kapanmadığı için kan geri kaçar. Uygun hastalarda kateterle TEER yöntemi gündeme gelebilir. Aynı yöntem triküspit kapak kaçağında da kullanılır.

• Mitral kapak darlığı. Ülkemizde en sık nedeni geçirilmiş romatizmal kalp hastalığıdır. Uygun kapak yapısında balon valvüloplasti ile genişletilebilir.

• Kalpte delik. Odacıklar arasındaki doğuştan gelen bir açıklık erişkin yaşta ilk kez fark edilebilir. ASD ve VSD kapatma işlemleriyle kateterle kapatılabilir.

Bu tabloların hangisinin söz konusu olduğu ve tedavi gerekip gerekmediği üfürümün sesine bakılarak söylenemez. Kalp kapak tedavileri sayfasında yöntemlerin ayrıntılarını bulabilirsiniz.

Hangi Belirtiler Üfürümü Önemli Kılar?

Üfürümün yanında aşağıdakilerden biri varsa, değerlendirme beklemeye bırakılmamalıdır:

• Eforla gelen nefes darlığı. Önce merdiven ve yokuşta, sonra daha hafif eforlarda ortaya çıkan nefes darlığı kapak hastalıklarının en sık ilk şikâyetidir.

• Eforla yorgunluk ve dayanıklılığın azalması. Eskiden rahat yapılan işlerin zorlaşması, hastaların çoğu zaman yaşa bağladığı bir bulgudur.

• Göğüs ağrısı ya da baskı hissi.

• Bayılma veya bayılacak gibi olma. Özellikle efor sırasında olursa gecikmeden değerlendirilmelidir.

• Ayaklarda şişme, gece nefes darlığıyla uyanma.

• Çarpıntı ya da düzensiz nabız.

• Diyastolik üfürüm duyulması ya da üfürümün önceki muayeneye göre belirgin biçimde artması.

Şikâyeti olmayan bir kişide duyulan üfürüm de araştırılır; fark, aciliyetindedir.

Üfürüm İçin Hangi Tetkikler İstenir?

Sıralama genellikle şöyledir:

1. Ekokardiyografi. Değerlendirmenin merkezindeki tetkik budur. Kalbin ultrasonla görüntülenmesidir; kapakların yapısını, darlık ya da kaçağın derecesini, odacıkların ölçüsünü ve kalbin pompa gücünü gösterir. Üfürümün masum mu yoksa bir hastalığa bağlı mı olduğu bu tetkikle ortaya konur.

2. EKG. Ritmi ve odacıkların yüklenme bulgularını gösterir.

3. Kan tetkikleri. Kan sayımı ve tiroit testleri, üfürümü açıklayabilecek düzeltilebilir nedenleri arar.

4. Akciğer röntgeni. Kalp boyutu ve akciğerlerdeki konjesyon bulguları hakkında bilgi verir.

5. İleri tetkikler. Gerekirse efor testi, yemek borusundan ekokardiyografi ya da kalp MR'ı istenebilir. Bunlar her hastada gerekmez.

Muayeneye giderken varsa önceki eko raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini götürmeniz, karşılaştırma yapılabilmesi açısından değerlidir: bir kapaktaki değişimin hızı, o anki derecesi kadar önemlidir.

Üfürüm Tedavi Gerektirir mi?

Üfürümün kendisi tedavi edilmez; varsa nedeni tedavi edilir.

Masum üfürümde tedavi yoktur ve gerekmez. Yüksek akım hâllerine bağlı üfürümde neden düzeltilir: kansızlık tedavi edilir, tiroit dengelenir, gebelikte üfürüm doğumdan sonra kendiliğinden kaybolur.

Bir kapak hastalığı saptanmışsa karar derecesine ve şikâyetlerinize göre verilir. Hafif ve orta dereceli kapak hastalıklarında yaklaşım çoğu zaman belirli aralıklarla ekokardiyografi ile izlemdir; ilaçlar şikâyetleri ve eşlik eden durumları (tansiyon, ritim bozukluğu, kalp yetmezliği) düzenlemek için kullanılır.

Dürüst olmak gerekirse: ilaçlar daralmış bir kapağı açmaz, kaçan bir kapağı sızdırmaz hâle getirmez. Kapağın kendisine yönelik girişim gerektiğinde kateterle yapılan yöntemler ya da cerrahi gündeme gelir. Hangisinin uygun olduğuna, kapağınızın yapısı, yaşınız, diğer hastalıklarınız ve şikâyetleriniz birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Çocuklardaki Üfürüm Ayrı Bir Konudur

Çocuklarda üfürüm sık duyulur ve büyük bölümü masumdur. Ancak çocuk kalbinin değerlendirilmesi, doğuştan gelen kalp hastalıklarının tanısı ve takibi çocuk kardiyolojisinin alanıdır.

Bu sayfadaki bilgiler erişkinler için yazılmıştır. Çocuğunuzda üfürüm duyulduysa bir çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurmanız gerekir.

Antalya'da Üfürüm ve Kalp Kapağı Değerlendirmesi

Prof. Dr. Umuttan Doğan, girişimsel kardiyoloji ve elektrofizyoloji alanında çalışan bir kardiyoloji uzmanıdır. Kapak hastalıklarında kateterle yapılan girişimler Antalya Amerikan Hastanesi'ndeki kateter laboratuvarında uygulanır.

Muayenede üfürüm duyulduysa, varsa ekokardiyografi raporunuz ve kan tetkiklerinizle Konyaaltı'ndaki muayenehanede değerlendirme yapılabilir. Hekim özgeçmişine ve iletişim bilgilerine ilgili sayfalardan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kalpte üfürüm duyuldu dendi, tehlikeli mi?

Üfürüm bir muayene bulgusudur, tanı değildir. Erişkinlerde önemli bir bölümü masum üfürümdür ya da kansızlık, gebelik, ateş veya tiroit fazlalığı gibi düzeltilebilir bir nedene bağlıdır. Bir kapak hastalığına işaret edip etmediği ekokardiyografi ile anlaşılır; nefes darlığı, bayılma ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Masum üfürüm ile hastalığa bağlı üfürüm nasıl ayırt edilir?

Muayenede sesin hangi evrede duyulduğu, nerede en belirgin olduğu ve pozisyonla değişip değişmediği ilk ipuçlarını verir. Diyastolik üfürüm masum kabul edilmez. Ancak kesin ayrım dinlemekle değil, ekokardiyografi ile yapılır: kapakların yapısı ve kalbin pompa gücü görülmeden masum denmez.

Raporumda "2/6 sistolik üfürüm" yazıyor, ne demek?

Bu, hekimin duyduğu sesin şiddetini altı basamaklı bir ölçekte tarif eder; 1/6 en hafif, üst basamaklar daha belirgin seslerdir. "Sistolik", sesin kalbin kasılma evresinde duyulduğunu söyler. Derece sesin yüksekliğini anlatır, hastalığın ciddiyetini ölçmez; bu yüzden düşük dereceli bir üfürüm de ekokardiyografi ile değerlendirilir.

Üfürüm için hangi tetkikler isteniyor?

Merkezdeki tetkik ekokardiyografidir; kapakların yapısını, darlık veya kaçağın derecesini ve kalbin pompa gücünü gösterir. Yanında EKG, kan sayımı ve tiroit testleri, gerekirse akciğer röntgeni istenir. Efor testi, yemek borusundan eko ya da kalp MR'ı yalnızca belirli durumlarda gerekir.

Üfürüm zamanla geçer mi, ilaç gerekir mi?

Yüksek akıma bağlı üfürümler neden düzeltildiğinde kaybolabilir; gebelikte duyulan üfürüm doğumdan sonra genellikle geçer. Masum üfürüm ilaç gerektirmez. Bir kapak hastalığı varsa üfürüm kendiliğinden geçmez ve ilaçlar kapağın kendisini düzeltmez; hafif ve orta derecelerde yaklaşım belirli aralıklarla ekokardiyografi ile izlemdir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişiye özel değerlendirme sonrasında hekiminiz tarafından verilir.