IVUS (Damar İçi Ultrason)

Koroner anjiyografi, damarın içini boya vererek dışarıdan gölge olarak gösterir. Damar içi ultrason ise damarın tam içine girer. IVUS (intravasküler ultrason), ucunda minik bir ultrason probu bulunan ince bir kateterle koroner damarın iç yapısını 360 derece görüntüleyen bir yöntemdir. Damarın gerçek çapını, darlığın miktarını, damar duvarındaki plağın yapısını ve kireçlenmeyi ayrıntılı biçimde gösterir. Özellikle stent işlemlerinde bu ayrıntı, kararı doğrudan değiştirir.

Damar İçi Ultrason (IVUS) Nedir?

IVUS, İngilizcedeki intravascular ultrasound ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede damar içi ultrason ya da intravasküler ultrason denir.

Karın ultrasonunda prob cildin üzerinde gezdirilir. IVUS'ta ise prob, damarın tam içindedir. Bu sayede görüntü dışarıdan değil, içeriden ve kesitsel olarak alınır.

Ekranda gördüğünüz şey damarın enine kesitidir: iç boşluk, damar duvarının katmanları ve duvarın içine yerleşmiş plak. Anjiyografinin gösteremediği ayrıntı tam olarak budur.

Anjiyografi Varken IVUS'a Neden İhtiyaç Duyulur?

Anjiyografi bir gölge görüntüsüdür. Damara verilen kontrast maddenin doldurduğu boşluğu gösterir; damar duvarını göstermez.

Bu üç önemli sınırlamayı beraberinde getirir:

• Damar duvarı görünmez. Plak duvarın içinde birikmiş olabilir ve damar bunu bir süre dışa doğru genişleyerek tolere eder. Boşluk normal görünür, hastalık ilerlemiştir.

• Darlığın yüzdesi tahminidir. İki boyutlu bir gölge üzerinden ölçülür ve bakış açısına göre değişebilir.

• Kireçlenmenin derinliği anlaşılmaz. Kirecin yüzeyde mi yoksa duvarın derininde mi olduğu, damarın nasıl hazırlanacağını belirler.

IVUS bu üç noktayı da doğrudan gösterir. Bu yüzden damar içi ultrason, anjiyografinin yerine geçen değil, onu tamamlayan bir yöntemdir.

IVUS Nasıl Yapılır?

IVUS ayrı bir işlem değildir. Koroner anjiyografi ya da stent işlemiyle aynı seansta, aynı giriş yerinden yapılır. İkinci kez işleme alınmanız gerekmez.

• Giriş: Lokal anestezi altında el bileğinden (radyal yol) ya da kasıktan girilir. Anjiyografi için zaten açılmış olan yol kullanılır.

• Kateterin ilerletilmesi: Ucunda ultrason probu bulunan, saç telinden biraz kalın bir kateter damarın ilgili bölümüne kadar götürülür.

• Görüntü alınması: Kateter sabit hızda geri çekilirken damarın baştan sona kesitleri kaydedilir. Bu kayıt, damarın uzunluğu boyunca haritasını çıkarır.

• Ölçüm: Damarın gerçek çapı, sağlıklı bölümün ölçüsü, darlığın uzunluğu ve plağın yapısı ekranda hesaplanır.

• Karar: Sonuç anında görülür. Gerekiyorsa balon ve stent işlemi aynı seansta yapılır.

İşlem Sırasında Ne Hissedersiniz?

Kateterin damar içinde ilerlemesini hissetmezsiniz; damarların içinde ağrı algılayan sinir uçları yoktur. Ultrason dalgaları da bir his oluşturmaz.

Bazı kişilerde işlem sırasında kısa süreli göğüs rahatsızlığı olabilir. Bu genellikle kateterin damarda geçici olarak akımı yavaşlatmasıyla ilgilidir ve kateter geri çekildiğinde geçer. Rahatsızlık duyarsanız işlem ekibine söylemeniz önemlidir.

İşlem Ne Kadar Sürer?

Tek bir damarın görüntülenmesi anjiyografiye genellikle birkaç dakika ekler. Stent sonrası kontrol için ikinci bir kayıt alınırsa süre biraz daha uzar. İşlem sonrası takibiniz, normal anjiyografi sonrasındakiyle aynıdır.

IVUS Eşliğinde Stent: İşleme Ne Katar?

Damar içi ultrasonun en çok fark yarattığı yer stent işlemleridir. Katkısı iki aşamada olur.

Stent Takılmadan Önce

• Doğru çap: Damarın gerçek çapı ölçülür. Olduğundan küçük seçilen bir stent duvara tam oturmaz; büyük seçilen bir stent damarı zorlar.

• Doğru uzunluk: Darlığın nerede başlayıp nerede bittiği görülür. Stentin hastalıklı bölgeyi baştan sona kapatması gerekir.

• Damarın hazırlanması: Kireçlenme yoğunsa stent yeterince açılmaz. IVUS kirecin nerede ve ne derinlikte olduğunu gösterdiği için, damarın önceden hazırlanması gerekip gerekmediği anlaşılır. Kireçli damarlara yönelik yöntemler bu aşamada gündeme gelir.

Stent Takıldıktan Sonra

• Tam açıldı mı? Stentin hedeflenen çapa ulaşıp ulaşmadığı ölçülür. Yeterince açılmamış bir stent, ilerleyen dönemde stent içi darlığın en sık nedenlerinden biridir.

• Duvara oturdu mu? Stent teli ile damar duvarı arasında boşluk kalıp kalmadığı görülür.

• Kenarlar temiz mi? Stentin başladığı ve bittiği noktalarda damarın zarar görüp görmediği kontrol edilir.

Uluslararası kardiyoloji kılavuzları, kompleks koroner girişimlerde damar içi görüntüleme kullanılmasını önerir. Sol ana koroner gibi geniş bir kas alanını besleyen damarlarda bu öneri özellikle öne çıkar.

IVUS Kimler İçin Uygundur?

Her anjiyografide damar içi ultrason gerekmez. Kararın görüntüyle netleşmediği ya da işlemin hassasiyet gerektirdiği durumlarda kullanılır:

• Sol ana koroner arterdeki darlıkların değerlendirilmesi

• Belirgin kireçlenme bulunan damarlar

• Uzun darlıklar, çatallanma bölgeleri ve tam tıkalı damar (CTO) girişimleri

• Anjiyografi görüntüsünün belirsiz veya şüpheli kaldığı darlıklar

• Daha önce takılmış bir stentte yeniden darlık gelişmesi ve nedeninin araştırılması

• Kontrast maddenin mümkün olduğunca az kullanılması gereken durumlar

Böbrek Fonksiyonu Sınırlı Olanlarda IVUS

Bu, çoğu kaynağın atladığı bir ayrıntıdır. Anjiyografide görüntü kontrast madde ile elde edilir ve kontrast böbrekler üzerinde yük oluşturur.

IVUS ise görüntüyü ses dalgalarıyla üretir; kendi başına kontrast gerektirmez. Bu nedenle böbrek fonksiyonları sınırlı olan kişilerde, işlem boyunca kullanılan toplam kontrast miktarını azaltmaya yardımcı olabilir. Kimlere uygun olduğuna, mevcut tetkikleriniz değerlendirilerek karar verilir.

IVUS ile FFR Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de anjiyografi sırasında yapılır ama farklı soruları yanıtlar.

• IVUS bir görüntüleme yöntemidir. Damarın neye benzediğini gösterir: çap, plak yapısı, kireç, stentin oturuşu.

• FFR ölçümü bir basınç ölçümüdür. Damarın ne yaptığını gösterir: darlık kan akımını gerçekten kısıtlıyor mu?

Bu yüzden biri diğerinin alternatifi değildir. Kompleks girişimlerde çoğu zaman birlikte kullanılırlar: FFR darlığa müdahale edilip edilmeyeceğini, IVUS ise müdahalenin nasıl yapılacağını belirlemeye yardımcı olur.

IVUS ile OCT Arasındaki Fark

OCT (optik koherens tomografi) de damar içi bir görüntüleme yöntemidir, ancak ses yerine ışık kullanır. Görüntü çözünürlüğü IVUS'tan daha yüksektir; buna karşılık damar duvarının derinine IVUS kadar nüfuz edemez ve görüntü alabilmek için damarın kontrast maddeyle geçici olarak temizlenmesi gerekir.

Kısaca IVUS daha derini, OCT daha ince ayrıntıyı gösterir. Hangisinin kullanılacağına damarın özelliğine ve hastanın durumuna göre karar verilir.

Antalya'da IVUS ile Koroner Görüntüleme

Prof. Dr. Umuttan Doğan, kompleks koroner girişimler alanında çalışan bir kardiyoloji uzmanıdır. Damar içi ultrason, Antalya Amerikan Hastanesi'ndeki kateter laboratuvarında koroner anjiyografi ya da stent işlemiyle aynı seansta uygulanır.

Anjiyografiniz yapılmış ve sonucu net değilse, ya da daha önce takılmış bir stentle ilgili sorununuz varsa, mevcut görüntüleriniz ve tetkiklerinizle Konyaaltı'ndaki muayenehanede değerlendirme yapılabilir. Hekim özgeçmişine ve iletişim bilgilerine ilgili sayfalardan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

IVUS ayrı bir işlem mi, ikinci kez anjiyo olacak mıyım?

Hayır. Damar içi ultrason, koroner anjiyografi veya stent işlemiyle aynı seansta, aynı giriş yerinden yapılır. Ayrı bir randevu ya da ikinci bir girişim gerekmez.

IVUS sırasında ağrı hisseder miyim?

Kateterin damar içinde ilerlemesini hissetmezsiniz. Bazı kişilerde kısa süreli göğüs rahatsızlığı olabilir; bu genellikle kateter geri çekildiğinde geçer. Giriş yerinde ise anjiyografideki gibi lokal anestezi uygulanır.

Böbrek hastalığım var, IVUS yapılabilir mi?

IVUS görüntüyü ses dalgalarıyla üretir ve kendi başına kontrast madde gerektirmez. Bu özelliği, işlem boyunca kullanılan toplam kontrast miktarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Böbrek fonksiyonlarınız ve diğer tetkikleriniz değerlendirilerek karar verilir.

Her stent işleminde IVUS yapılır mı?

Hayır. Basit ve tek bir darlıkta genellikle gerek duyulmaz. Sol ana koroner, yoğun kireçlenme, uzun darlık, çatallanma ve tam tıkanıklık gibi kompleks durumlarda gündeme gelir.

IVUS işlemi anjiyografiyi ne kadar uzatır?

Tek bir damarın görüntülenmesi genellikle birkaç dakika ekler. Stent sonrası kontrol kaydı da alınırsa süre biraz daha uzar. Hastanede kalış süreniz bu nedenle değişmez.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişiye özel değerlendirme sonrasında hekiminiz tarafından verilir.